GALIZA EN BIZKAIA (1900–2026)

Emigración, traballo, asociacionismo e memoria

Con motivo do centenario da Casa de Galicia de Bilbao (1926–2026)

1. Presentación e obxectivos

Este traballo nace coa vontade de honrar a memoria colectiva da emigración galega en Bizkaia, unha das máis numerosas e significativas de todo o Estado. Desde finais do século XIX ata a actualidade, milleiros de galegos e galegas fixeron da ría do Nervión e da súa contorna o seu fogar, chegando atraídos polas minas, os altos fornos, os estaleiros, a construción e os servizos dunha provincia en plena expansión.

O seu esforzo foi clave para construír a Bizkaia industrial e moderna, pero tamén deixou unha pegada cultural, social e humana que perdura ata hoxe. Este texto quere explicar por que marcharon, como viviron, en que traballaron, como se organizaron e que legado deixaron, poñendo especial atención ao papel da Casa de Galicia de Bilbao, que en 2026 celebra o seu centenario.

Non se trata só dun relato histórico, senón dun acto de recoñecemento e gratitude a todas as persoas que, deixando atrás Galicia, contribuíron a facer de Bizkaia un lugar mellor sen esquecer nunca a súa terra.

imaxe histórica sen que representa o momento da chegada ou saída dos emigrantes galegos dende o porto. A fotografía mostra un grupo de persoas cargando equipaxe nun embarcadoiro, evocando a realidade da emigración cara a Bizkaia ou outros lugares durante o século XX.

2. Contexto histórico da emigración galega (séculos XIX–XX)

A emigración galega foi durante décadas unha estratexia de supervivencia. En moitos fogares, non marchar significaba non comer. O fenómeno tivo dúas grandes etapas:

Emigración a América (1880–1936): Cuba, Arxentina, Uruguai, Brasil ou Venezuela foron destino de milleiros de galegos, empurrados pola crise agraria, a presión demográfica e a falta de expectativas.
Emigración a Europa e ao resto do Estado (1950–1970): tras a Guerra Civil e durante o franquismo, os fluxos dirixíronse cara a zonas industriais como Cataluña, Madrid e, moi especialmente, Euskadi.

É nesta segunda etapa cando Bizkaia se converte nun destino clave para a emigración galega.

3. Por que marcharon? As causas da emigración

3.1. Un campo sen saída

O agro galego estaba marcado polo minifundio, a baixa rendibilidade das colleitas, as crises cíclicas e unha forte sobredemografía rural. Para moitos mozos, as opcións eran seguir traballando a terra sen futuro ou marchar.

3.2. Escaseza de industria en Galicia

A pesar da existencia dalgúns sectores industriais, como o conserveiro, o naval ou o eléctrico, a súa capacidade era insuficiente para absorber a poboación activa. Galicia carecía dun proxecto industrial amplo e estruturado, o que empurraba especialmente á mocidade a buscar oportunidades fóra do país. Como lembraban moitos emigrantes, «o futuro non estaba aquí».

Os focos industriais existentes eran, ademais, moi localizados. A industria conserveira, desenvolvida principalmente nas Rías Baixas —Vigo, Marín, Vilagarcía ou Ribeira—, destacou polo seu elevado emprego feminino, dando traballo a centos de mulleres nas fábricas de sardiña, mexillón ou bonito. Porén, tratábase de empregos mal remunerados, fortemente condicionados polas campañas de pesca, que non ofrecían estabilidade nin capacidade suficiente para absorber o excedente de mozos e mozas procedentes do medio rural.

Construción naval: en lugares como Ferrol (astaleiros de Bazán) ou Vigo (estaleiros Barreras, Santodomingo), a industria naval foi importante, pero insuficiente. Aínda que daba emprego a man de obra cualificada, non podía cubrir as necesidades dunha Galicia rural e densamente poboada.

Enerxía e electricidade: a explotación de encoros nos ríos galegos (Sil, Miño, Ulla) a partir dos anos 40–50 supuxo certa modernización, pero xeraba poucos empregos directos para a poboación local.

En resumo, a falta de industria galega fixo que a maioría da súa mocidade vise a emigración como única saída de progreso. Esa carencia explica en boa medida por que Bizkaia, cunha industria en plena expansión, se converteu nun destino tan atractivo.

4. Bizkaia como destino: estabilidade, cidade e impacto da chegada

Se Galicia expulsaba poboación pola falta de oportunidades, Bizkaia convertíase nun territorio de atracción clara para milleiros de galegos e galegas. A ría de Bilbao e a súa contorna ofrecían elementos decisivos que explican por que tantas familias asumiron o risco da emigración.

Estabilidade laboral relativa

Fronte á incerteza das colleitas e do traballo agrario, Bizkaia ofrecía unha novidade fundamental: un salario regular e seguro. Nas minas, nos estaleiros ou en Altos Hornos de Vizcaya, o soldo cobrabase cada semana ou cada mes, con nómina en metálico. Esa regularidade económica supuña unha auténtica revolución para quen viña dun sistema no que o traballo dependía do tempo, da colleita ou das pragas.

Moitos emigrantes lembraban ese cambio con asombro:
“En Galicia traballaba de sol a sol e non tiña nin para comprar unhas botas. En Bilbao, en Altos Hornos, cada venres tiña o sobre co soldo. Non mo podía crer.”

Vivenda e servizos urbanos

Aínda que insuficientes e precarios para a avalancha migratoria, os barrios de Bilbao ofrecían máis servizos ca calquera aldea galega da época. Escolas, médicos, hospitais, igrexas, mercados e transporte público formaban parte do día a día urbano. Para moitas familias, pasar a vivir en pisos de barrios como Otxarkoaga, Rekalde ou Santutxu significou un salto enorme: da falta de luz e auga corrente a contar con electricidade, farmacia, tranvía e médico de barrio.

Cidade cosmopolita e novas oportunidades

Bilbao era un porto internacional, moderno e en constante actividade. A súa vida marítima, comercial e industrial facía dela unha cidade que non se detiña nin de día nin de noite. Para moitas mulleres galegas, supuxo tamén a posibilidade de acceder a traballos novos: servizo doméstico en casas de Getxo ou Indautxu, hostalaría ou pequenas tendas. Ademais, permitía aprender oficios que en Galicia eran imposibles, abrindo novas expectativas vitais.

Choque visual e cultural

A chegada a Bilbao supoñía para moitos galegos un impacto difícil de esquecer. Pasar dunha pequena aldea, con camiños de terra e ritmo lento, a unha cidade chea de tranvías, barcos na ría, fábricas botando fume, mineiros enchendo o tren de La Arboleda, rúas ateigadas e edificios altos, era case como entrar noutro mundo.

Moitos lembran aínda esa primeira impresión:
“A primeira vez que vin a ría, con tantos barcos e tanta xente traballando, quedei coa boca aberta. Viña dun lugar pequeno e aquilo parecía Nova York.”

En resumo, Bizkaia ofrecía o que Galicia non podía dar nese momento: traballo, salario seguro, servizos urbanos e expectativas reais de progreso, razón pola que milleiros de familias fixeron da ría de Bilbao o seu novo fogar.

5. Redes de chamada: emigrar acompañado

A emigración galega cara a Bizkaia non foi un movemento individual illado, senón un proceso colectivo baseado nas redes de chamada. Moi poucos chegaban completamente sós.

Habitualmente, o primeiro en emigrar era un irmán, un curmán ou un veciño da parroquia. Ese pioneiro buscaba traballo e ofrecía un primeiro apoio: un cuarto onde durmir, un contacto nun taller, nunha mina ou nun estaleiro, ou mesmo unha taberna onde pedir fiado mentres chegaba o primeiro soldo.

Deste xeito, foron formándose auténticas colónias galegas en barrios de Bilbao e da súa área metropolitana. Este sistema reducía os riscos da emigración e xeraba unha forte sensación de comunidade: marchábase lonxe da terra, pero non se marchaba só. Como lembraban moitos emigrantes, “xa había xente da parroquia alí, e iso daba moita tranquilidade”.

6. Traballos e oficios dos galegos en Bizkaia

Os galegos integráronse nos sectores máis duros e necesarios:

Minaría na Meatzaldea (Gallarta, La Arboleda, Ortuella).
Siderurxia, especialmente en Altos Hornos de Vizcaya (Sestao).
Estaleiros como Euskalduna ou La Naval.
Construción, levantando barrios enteiros como Otxarkoaga, Rekalde ou Santutxu.
Hostalaría e comercio, con bares e casas de comidas que se converteron en puntos de encontro.
Traballo doméstico, no que destacaron moitas mulleres galegas, fundamentais para a economía familiar.

Vista da mina de ferro Concha II en Gallarta, preto do Museo da Minería do País Vasco. Este rexistro fotográfico realza o perfil escarpado da explotación a ceo aberto, un espazo de traballo física e emocionalmente extenuante para máis dunha xeración de galegos que se trasladaron a Bizkaia en busca de sustento.

Minas, La zona de la Arboleda a principios de siglo XX

Museo da Minaría do País Vasco: https://meatzaldea.eus/galeria/ (fototeca histórica)

Locomotoras nº 39 de Altos Hornos de Vizcaya (AHV) expuestas en el Museo de la Minería del País Vasco en Abanto y Ciérvana.

Gallarta y la mina Concha II («Bien de Interés General»)

Siderurxia: Altos Hornos de Vizcaya (AHV), con sede en Sestao, era a maior empresa industrial de España, e deu emprego a centos de galegos que traballaban en fornos, laminadoras e talleres.

Vista aérea histórica das instalacións de Altos Hornos de Vizcaya (AHV) en Sestao, a maior empresa industrial de España durante gran parte do século XX. Este xigante siderúrgico foi o gran motor económico da marxe esquerda do Nervión e proveeu emprego a centos de galegos en fornos, laminadoras e obradoiros.

 Antigo alto forno nº 1 de Sestao (AHV)
Icono do patrimonio industrial; perfecto para ilustrar a sección sobre a siderurxia e Altos Hornos de Vizcaya.

ALTOS HORNOS DE VIZKAYA (ahv)

Estaleiros: compañías como Euskalduna ou La Naval empregaban galegos como caldereiros, soldadores ou carpinteiros de ribeira.

Vista aérea histórica dos estaleiros de La Naval en Sestao, cun barco en construcción, reflectindo o ambiente industrial onde traballaron miles de persoas, incluídos galegos, en labores tan técnicas como duras.

Construción: coa expansión urbana de Bilbao, moitos galegos traballaron na edificación de barrios novos e polígonos de vivendas, especialmente Otxarkoaga, San Adrián, Rekalde, Txurdinaga ou Santutxu.

Vista aérea do barrio de Otxarkoaga nos seus inicios, cun conxunto de bloques de vivenda erixidos durante os primeiros plans de realoxo. Esta imaxe evoca o esforzo colectivo dos traballadores galegos que participaron na súa construción, tanta veces en condicións duras e de aforro, e dos que fixeron graffiti os novos barrios como espazos de esperanza e vida.
Fonte: Asociación de Familias de Otxarkoaga

Servizos e hostalería: outros galegos montaron bares e casas de comidas, converténdose en referentes dos barrios obreiros, lugares de encontro e tamén de solidariedade entre veciños.

Pulpería galega histórica do barrio de San Francisco.

Pulpería A Lareira (Indautxu – moi preto de Rekalde).

Traballo doméstico: moitas mulleres galegas empregáronse no servizo doméstico en Bilbao e Getxo, sendo un piar económico básico para as súas familias.

Obreiras nas fábricas de Bizkaia

Otxarkoaga (1959–64): construído como barrio dirixido con 3.676 vivendas, converteuse nun símbolo da inmigración. Alí viviron numerosas familias galegas, en condicións difíciles: sen transporte, escolas nin servizos suficientes. Pero tamén alí se xeraron fortes lazos veciñais e asociacións nas que os galegos tiveron gran peso.

Municipios sin plan general aprobado.

Vista general del Polígono de Ocharcoaga

 Otxarkoaga histórico (construción e vida cotiá)
Esta foto antiga amosa parte do polígono dirixido de Otxarkoaga; ideal para acompañar o texto sobre as vivendas obreiras e o éxodo migratorio internal.

 Panorámica moderna de Otxarkoaga

Vista xeral do barrio que ilustra a expansión urbana; boa para o apartado sobre Bilbao urbano e vivenda.

Rekalde, San Adrián, Txurdinaga, Santutxu, San Inazio: acolleron unha poboación crecente de galegos, que compartían espazos cos vizcaínos e con inmigrantes doutras rexións (León, Castela, Andalucía).

Rekalde nos anos 1970: bloques de vivenda obreira, acubillo de moitas familias galegas que se asentaron en barrios populares de Bilbao compartindo espazo con veciños doutros territorios.

San Francisco, Zabala e Bilbao La Vieja: barrios históricos de obreiros e inmigrantes, con moita presenza galega, onde as tabernas e bares rexentados por galegos eran puntos de referencia.

Para vella

Industria na ría de Bilbao

A ría de Bilbao era un gran almacén

7. Barrios, vida cotiá e convivencia

A chegada a Bilbao non foi doada. As familias galegas viñan con pouco máis ca unha maleta de cartón e, moitas veces, sen apenas cartos nin contactos. Os primeiros anos estiveron marcados pola precariedade da vivenda: cuartos alugados con dereito a cociña, pisos compartidos por varias familias ou chabolas levantadas de maneira provisional nas ladeiras dos montes.

Barrios como Otxarkoaga, Masustegi, Rekalde, San Adrián, Santutxu, San Francisco ou Bilbao La Vieja acolleron unha forte presenza galega. Aínda que os servizos eran escasos, para moitas familias supuña un salto enorme respecto ás aldeas de orixe: electricidade, médico, escola, transporte público e mercados municipais.

A vida diaria organizábase arredor do traballo, pero tamén da convivencia. Nos barrios obreiros proliferaron tascas e tabernas rexentadas por galegos, que funcionaban como lugares de encontro, intercambio de información e apoio mutuo. Os mercados foron outro punto clave, especialmente para as mulleres galegas, que atoparon neles un espazo de traballo e socialización.

8. Integración, loitas e solidariedade

A pesar da dureza das condicións, os galegos souberon crear espazos de lecer e identidade compartida. As romarías, organizadas pola Casa de Galicia de Bilbao e por outros centros galegos, convertéronse en auténticos anacos de Galicia en terras vascas. A música da gaita, o polbo á feira e o baile tradicional servían para aliviar a morriña e reforzar os lazos comunitarios.

O contacto co País Vasco deu lugar a unha hibridación cultural natural. Moitos galegos aprenderon algo de éuscaro, especialmente nas zonas mineiras ou rurais. Os fillos da emigración falaban castelán con acento vizcaíno, pero conservaban palabras e expresións galegas no ámbito familiar. As festas patronais —San Roque, Virxe do Carme ou Santiago Apóstolo— celebrábanse en Bilbao como prolongación da terra natal, e axiña atraeron tamén á poboación local.

O deporte tivo un papel importante no tempo libre. O fútbol afeccionado foi unha das grandes paixóns, con mozos galegos xogando en equipos de barrio e moitos afeccionados integrados no Athletic Club de Bilbao. A pelota vasca era seguida con interese, sobre todo como espectadores. A música completaba este panorama, con coros e grupos de gaita que animaban festas e actos culturais.

9. Asociacionismo galego en Euskadi

Desde comezos do século XX xurdiron en Euskadi numerosos centros galegos que desempeñaron un papel fundamental como espazos culturais, sociais e solidarios. Entre eles destaca a Casa de Galicia de Bilbao, fundada en 1926, que se converteu nun verdadeiro fogar simbólico para a colectividade galega. A creación da Irmandade de Centros Galegos en Euskadi contribuíu a reforzar a cooperación entre entidades e a dar maior visibilidade á comunidade galega, especialmente a través da celebración do Día de Galicia en Euskadi.

Un dos recordos máis vivos entre os socios e socias máis veteranos son as primeiras romarías organizadas pola Casa de Galicia de Bilbao. Estes encontros, celebrados en campas próximas á cidade, transformábanse en auténticos anacos de Galicia en terras vascas: a gaita enchía o aire, o polbo á feira simbolizaba a hospitalidade e o baile tradicional reunía persoas de todas as idades nunha celebración compartida.

Máis alá do seu carácter festivo, estas romarías funcionaban como verdadeiros rituais de identidade. Permitían manter vivo o vínculo coa terra natal, fortalecer a solidariedade entre as familias emigrantes e abrir a cultura galega á sociedade vizcaína, que participaba activamente nestes encontros.

Así, a vida dos galegos e galegas en Bilbao estivo marcada tanto pola dureza do traballo e das condicións de vida como pola súa capacidade de resistencia, alegría e construción comunitaria. Sen estes espazos de encontro, música e tradición, a experiencia migratoria tería sido, sen dúbida, moito máis fría e solitaria.

A través da Casa de Galicia de Bilbao e doutros centros galegos, crearon un espazo propio para manter viva a identidade cultural, a lingua, a música e as tradicións.

Tamén contribuíron á vida social e cultural da cidade, achegando gastronomía, festas e tradicións que hoxe son parte do imaxinario bilbaíno.

Listado de Centros Galegos en Euskadi e ano de inauguración

Centro Galego de Bizkaia (Barakaldo) – fundado o 24 de xuño de 1901, Barakaldo. O máis antiguo de Europa e o segundo máis antiguo do mundo, despois do de Montevideo, Uruguai, fundado en 1879.
Casa de Galicia (Bilbao) – fundada en xuño de 1926
Casa Galicia Gipuzkoa (San Sebastián / Donostia) – fundada en 1931
Agrupación Hijos de Galicia (Sestao) – fundada en 1952
Centro Galego de Álava (Vitoria-Gasteiz) – fundado en 1955
Centro Galego (Ermua) – fundado en 1968
Casa de Galicia (Ondarroa) – fundada en 1969
Casa de Galicia (Santurtzi) – fundada en 1969
Centro Galego (Llodio) – fundado en 1969
Casa Galicia (Elgoibar) – fundada en 1978
S.C.R. Carballeria (Zarautz) – fundada en 1978
Casa Galicia “As Burgas” (Eibar) – fundada en 1984

10. Solidariedade mutua e apoio comunitario

A emigración galega en Bizkaia caracterizouse por unha forte solidariedade interna. Cando un veciño enfermaba, quedaba sen traballo ou atravesaba unha situación difícil, organizábanse colectas para garantir comida e alugueiro.

Xurdiron caixas de socorro, moitas veces ligadas ás asociacións galegas, que ofrecían pequenas axudas económicas. Un aspecto especialmente sensible foi o dos enterros: moitos emigrantes temían morrer lonxe da súa terra, polo que se recadaban fondos para o traslado do corpo a Galicia ou, cando non era posible, para asegurar un enterro digno en Bizkaia. Tamén se axudaba a pagar billetes de regreso a persoas en situación extrema.

Estas prácticas reforzaron o sentimento de comunidade e fixeron máis levadeira a dureza da emigración.

11. A pegada galega en Bilbao

A influencia galega segue presente:

na gastronomía (polbo, empanadas, viño),
na música e no baile tradicional,
na memoria urbana de barrios como Masustegi ou Otxarkoaga,
e nas familias das segundas e terceiras xeracións, hoxe plenamente integradas.

Moitos descendentes séntense vascos e galegos á vez, cunha identidade mesturada e rica.

Cultura e música

Os centros galegos convertéronse nun auténtico motor cultural. A través dos coros, difundíronse as cancións populares de Galicia, mentres que os grupos de gaita e baile animaron romarías, rúas e festas patronais. A celebración do Día de Galicia en Bilbao funcionaba como un verdadeiro escaparate de identidade colectiva, no que o son da gaita resoaba na ría como unha lembranza viva da terra natal. Estes actos resultaron esenciais para transmitir ás novas xeracións unha cultura herdada que, malia a distancia, se mantivo viva.

12. Segunda e terceira xeración: integración e identidade

Os fillos e netos dos emigrantes galegos medraron xa plenamente integrados en Bilbao e no conxunto de Bizkaia. Estudaron nas escolas do territorio, xogaron nas rúas dos barrios obreiros e desenvolven hoxe a súa vida profesional en empresas, servizos e institucións vascas. Grazas ao esforzo e sacrificio dos pais e nais emigrantes, moitos accederon á universidade e experimentaron unha clara mobilidade social ascendente.

A relación con Galicia mantívose, en maior ou menor medida, a través dos veráns na terra, das visitas ás aldeas de orixe, das lembranzas familiares e de símbolos culturais como a gaita, a empanada ou o polbo. Estes elementos funcionaron como fíos de transmisión dunha identidade herdada, ligada á memoria familiar.

Na actualidade falamos xa dunha terceira xeración, para a que a identidade é maioritariamente vasca e euskaldun. Falan éuscaro con naturalidade, participan plenamente na vida social e cultural de Euskadi e senten este territorio como o seu fogar. Porén, grazas ás familias, manteñen un apego emocional con Galicia que reaparece nas festas da Casa de Galicia, nas viaxes estivais ou na transmisión de historias e recordos. A identidade galega non desaparece, senón que se volve máis sutil e simbólica, integrada con naturalidade na identidade vasca.

13. Outras pegadas da presenza galega en Bizkaia

A pegada da emigración galega segue sendo visible en múltiples ámbitos da vida social e cultural de Bizkaia. Non se trata só dun feito histórico, senón dunha presenza que deixou marcas duradeiras no territorio e na memoria colectiva.

Esta pegada maniféstase, por exemplo, na fala popular, con acentos e expresións que pasaron a formar parte da vida cotiá de moitos barrios. Tamén é evidente no asociacionismo veciñal e sindical, onde os galegos participaron activamente nas loitas pola mellora das condicións de vida, da vivenda e do traballo.

Outro elemento fundamental é a memoria urbana. Barrios como Masustegi ou Otxarkoaga seguen sendo lembrados como espazos de forte presenza galega, asociados ao esforzo colectivo, á solidariedade e á construción dunha vida nova lonxe da terra de orixe.

En resumo, os galegos deixaron en Bilbao unha pegada fonda e permanente: primeiro no traballo duro, na mesa e na música; despois nos fillos e netos; e hoxe nunha mestura cultural que fai que moitas persoas se sintan vascas e euskaldúns, sen deixar de ser descendentes dunha Galicia que continúa viva na memoria familiar.

14. A emigración galega en Euskadi no cambio de século (2000–2026): continuidade, transformación e novos retos

Co cambio de século, a presenza galega en Euskadi entra nunha nova etapa histórica, moi distinta á da emigración masiva do século XX, pero igualmente relevante desde o punto de vista da memoria e da identidade. A finais dos anos noventa e comezos dos dous mil conviven dúas realidades: por unha banda, unha comunidade galega asentada desde hai décadas, composta maioritariamente por segundas e terceiras xeracións; por outra, novos fluxos migratorios máis reducidos.

A emigración galega do século XXI xa non responde á fame nin á necesidade extrema, pero segue estando marcada por factores como o despoboamento rural, a precariedade laboral xuvenil ou a falta de oportunidades estables en Galicia. Neste contexto, Euskadi continúa sendo un territorio atractivo, non só pola súa industria, senón tamén polos seus servizos públicos, o sistema educativo, a sanidade e a estabilidade laboral.

Os novos galegos e galegas que chegan a Bilbao, Donostia ou Vitoria fano como estudantes universitarios, profesionais da sanidade, da educación, dos servizos sociais ou de sectores cualificados. Trátase dunha mobilidade máis silenciosa e menos visible, pero constante.

Neste novo escenario, os centros galegos enfróntanse a retos importantes, como o envellecemento da masa social ou a dificultade para incorporar novas xeracións. Porén, seguen cumprindo unha función esencial: conservar arquivos e documentos, manter vivas as celebracións simbólicas, servir de punto de encontro interxeracional e actuar como depositarios da memoria colectiva da emigración.

A reactivación da Casa de Galicia de Bilbao nos anos 2025–2026, coincidindo co seu centenario, representa un punto de inflexión. O obxectivo non é só celebrar o pasado, senón repensar o papel da diáspora galega no século XXI, recoñecer o legado das xeracións emigrantes e proxectar un futuro no que memoria, cultura e comunidade sigan camiñando xuntas.

15.TESTEMUÑAS

“Cando chegamos a Bilbao non coñeciamos a ninguén, pero ao pouco tempo xa estabamos traballando en Altos Hornos, e alí éramos todos coma unha familia: galegos, asturianos, vascos…”
— Testemuño dun obreiro galego en Sestao

“No barrio de Otxarkoaga había moitos galegos, celebrabamos festas e comidas todos xuntos, e así levabamos mellor a morriña.”
— Veciña galega de Otxarkoaga, chegada nos anos 60

“A primeira vez que vin a ría de Bilbao, con tantos barcos e tanta actividade, quedei abraiado: viña dun pobo pequeno e aquilo parecía outro mundo.”
— Emigrante galego, lembrando a chegada á estación de Abando

“A vivenda era moi humilde: un cuarto pequeno para toda a familia, cun baño compartido para o andar enteiro. Pero non nos importaba tanto, o importante era que tiñamos traballo e podiamos comer cada día.”

“Chamábannos maketos, pero nós non nos deixamos vencer. Traballando e demostrando o que valiamos fomos gañando o respecto dos veciños.”

“Recordo as primeiras romarías da Casa de Galicia: íamos todos con moita ilusión, levabamos ás crianzas e bailabamos ata tarde. Era o noso xeito de sentir Galicia preto.”

“Moitas mulleres galegas traballamos como criadas en casas de Bilbao e Getxo. Non era fácil, pero grazas a ese traballo puidemos sacar adiante aos nosos fillos, que logo estudaron e chegaron á universidade.”

“De noite, despois do traballo na obra, xuntabámonos no bar dun paisano. Alí falabamos de todo: da familia que quedara en Galicia, do prezo do tren, de fútbol… Era un segundo fogar.”

“Cando conseguimos o noso primeiro piso en Santutxu foi unha festa. Era pequeno, pero era noso. Sentímonos orgullosos de ter chegado ata aí.”

Main navigation